زخم فشاری یا زخم بستر آسیب پوستی به سبب فشار مداوم به پوست است . زخم های فشاری اغلب در نواحی که پوست قسمتهای استخوانی را پوشش می دهد مانند پاشنه ها، قوزک پا، روی استخوان دنبالچه، باسن ها و … ایجاد می شود. آشنائی با این نوع زخمها و راه های پیشگیری از آن و یا مراقبت از آن در زمان ایجاد زخم، برای افرادی که به هر دلیل مجبور به استراحت طولانی در بستر یا نشستن روی ویلچر هستند و همچنین برای اطرافیان و یا مراقبین این دسته از بیماران واجب است.
علل:
زخم های فشاری در مواقعی که فشار زیادی به مدت طولانی به پوست وارد می شود ایجاد می شود. این امر باعث کاهش خون رسانی به ناحیه تحت فشار و در نتیجه مرگ تدریجی سلول های پوستی می شود.
شما به علل زیر ممکن است زخم فشاری بگیرید:
- از ویلچر استفاده کنید یا به مدت زیادی در بستر خوابیده باشید.
- سن زیادی داشته باشید.
- نتوانید قسمتی از بدنتان را بدون کمک حرکت دهید.
- بیماری داشته باشید که جریان خون را مختل کرده باشد مثل بیماری دیابت یا بیماری عروقی.
- وضعیت هوشیاری شما به سبب بیماری های مانند آلزایمر به هم ریخته باشد.
- پوست ظریف یا حساسی داشته باشید.
- نتوانید دفع ادار یا مدفوع تان راکنترل کنید.
- تغذیه کافی نداشته باشید.
علائم:
زخم های فشاری متناسب با شدت علائم طبقه بندی می گردد. مرحله 4 بدترین حالت است.
- مرحله 1- ناحیه قرمز و دردناک است و موقع فشاردادن رنگ آن کاهش نیافته سفید نمی شود. این مرحله ای است که زخم در حال شروع است. پوست ممکن است گرم یا سرد، سفت یا نرم باشد.
- مرحله 2- زخم تاول زده یا زخم باز شکل می گیرد. دور ناحیه زخم ممکن است ملتهب یا قرمز باشد.
- مرحله 3- زخم بازاست وبافت زیرپوست هم آسیب دیده است و بعضا بافت چربی زیرین نیز قابل مشاهده است.
- مرحله 4- عمق زخم به حدی است که عضله و استخوان و بعضا تاندونها و مفاصل نیزدرگیر شده اند.
دو نوع زخم دیگر نیز وجود دارند که در این طبقه بندی جای نمی گیرند و عمق و شدت بیشتری دارند.
مراقبت از زخم فشاری:
در صورت مراقبت مناسب، زخم در مراحل 1 و 2 بهبود می یابد. درمان زخم های مراحل 3 و4 سختتر است و مدت بیشتری طول می کشد تا ترمیم پیدا کند. برای مراقبت از زخم های فشاری در منزل به توصیه های زیر عمل کنید:
فشار را از محل زخم بردارید:
- از تشک ها و بالش های مخصوص این کار استفاده کنید.
- زود زود جابجا شوید و از تداوم فشار به یک نقطه جلوگیری کنید. اگر روی ویلچر هستید هر 15 دقیقه و اگر در تخت هستید هر 2 ساعت وضعیت خود را تغییر دهید. اگر زخمی ایجاد شده است هر موقع که پانسمان تان را عوض میکنید زخم را تمیز کنید تا عفونت علاوه نشود.
- برای زخم های مرحله یک می توانید محل را با شامپو بچه به آرامی بشوئید و با مرطوب کننده ای مناسب مانع خشکی آن شوید.
- زخمهای درجه 2 بایستی با آب نمک (1 چایخوری نمک در 1 لیتر آب تمیز) یا سرم شستشو(نرمال سالن) شستشو شوند تا بافتها و اجرام مرده داخل زخم برداشته شود و زخم تمیز گردد. پرستار مراقب شما ممکن است بسته به شرایط زخم شما محلول مناسبتری را توصیه کند.
- از پراکسید هیدرژن یا پاک کننده های ید دار(مثل بتادین) استفاده نکنید ممکن است به پوست شما آسیب بزنند.
- زخم را با پانسمان مناسبی بپوشانید. این امرمانع از ایجاد عفونت شده رطوبت آن را حفظ می کند تا زودتر ترمیم پیدا کند.
- از پرستار زخم خود در مورد بهترین نوع پانسمان سوال کنید بسته به سایز و مرحله زخم ممکن است از پانسمان های فیلم ، گاز،ژل، فوم، یا سایر انواع پانسمان استفاده کنید.
- اغلب زخم های درجه 3 و 4 بایستی توسط پرستار زخم درمان شوند. از وی در مورد مراقبتهائی که باید در منزل داشته باشید سوال کنید.
از آسیب یا مالش بیشتر زخم جلوگیری کنید.
- موقع جابجا شدن مراقب باشید بدنتان دچار مالش نشود. مراقب باشید به محل زخم فشار وارد نشود.
- مراقب باشید پوست سالم تمیزبوده خشک نباشد.
- هر روز پوستتان را از نظر زخم فشاری معاینه کنید. بگذارید جاهائی را که خودتان نمی توانید ببینید مراقبتان معاینه کند.
- هر گونه تغییر وضعیت زخم یا ایجاد زخم دیگررا به پرستارتان خبر دهید.
از سلامت خود مراقبت کنید:
- غذاهای سالم بخورید. این امر به ترمیم زخم شما کمک می کند.
- وزن اضافی خود را کم کنید.
- به اندازه کافی بخوابید.
- از پزشک خود در مورد ورزشهای سبک و کششی سوال نمائید . ورزش موجب بهبود جریان خون می شود.
- زخم یا نواحی اطراف آن را ماساژ ندهید.ممکن است موجب آسیب بیشتر شود.
- از بالشهای حلقوی استفاده نکنید این امر باعث می شود به بعضی جاها خون به درستی نرسد و در نتیجه زخم ایجادشود.
کی به پزشک مراجعه کنید
موقعی که زخم باز ایجاد شد یا تاول زد به پزشک مراجعه کنید.
در این مواقع سریعا به پزشک مراجعه کنید:
- بوی بد زخم
- خروج چرک از زخم
- قرمزی اطراف زخم، درد موقع لمس
- گرمی و تورم پوست کنار زخم
- تب